انسان، تربیت و روانشناسی اخلاق

این رویکرد در درون خود روشهایی را همچون بحث آزاد، روش سقراطی و کمک به استدلال اخلاقی و حرکت به سمت مراحل بالاتر رشد را داراست.(45) روش تبیین ارزشها نیز دانشآموزان را درگیر تفکر درباره ارزشها و بحث پیرامون آن میکند.(46) بعضیها به معلم به عنوان روش تربیت اخلاقی و ارزشی مینگرند. کلبرگ نیز با تأکید بر رویکرد تحولشناختی، روشهای تربیت اخلاقی را نیز متأثر از آن میداند و بر این باور است که این رویکرد از آن جهت شناختی است که تعلیم و تربیت اخلاقی نیز شبیه تعلیم و تربیت عقلانی ریشه در برانگیختن تفکر خلاق کودک درباره مسائل اخلاقی و تصمیمگیریهای اخلاقی دارد.

هر گونه ادراکی که در حد توانائی ذهنی به کودک ارائه شود، به سرعت آن را جذب میکند. معلم بايد سمبل فضيلت باشد و شاگردان به حد كافى به او ايمان داشته ، معتقد باشند كه او مظهر صـفـات پسنديده و عالى انسانى است و از هرگونه بى نظمى و عيب اخلاقى منزه است و هر پند و انـدرزى كـه بـه آنـهـا مى دهد، در درجه اول خودش به آن عمل مى كندو واعظ غير متعظ و عالم بى عمل نيست . اگر دولت جمهوری اسلامی مصمم باشد عمیقترین تحول فرهنگی را در جامعه پدید آورد یا در زمینه تربیت معنوی اخلاقی نسل جوان یک اقدام اساسی انجام دهد، از کجا باید شروع کند و بودجه و امکانات کشور را در کدام نقطه متمرکز کند؟

یعنی متربی، به خوبی بر عناصر آن صورت جامع نهایی آگاه باشد و بداند که نداشتن هر یک از آن ویژگیها یک کاستی اساسی در شخصیت او به شمار میرود اما در مقام عمل، برای درونیشدن و به ثمر نشستن هر یک از آنها، به صورت خاص و با برنامهای متمرکز اقدام کند. در تعالیم اسلامی، هدف عظیمی برای تربیت اخلاقی ترسیم شده است. سیاست و تدبیر ما برای حرکت به سوی آن هدف چگونه است؟ مربی باید در صرف انرژی ارزشمند خود بخل ورزد و نیروی گرانبها و مغتنم خود را برای یافتن اهداف کوچک هرز ندهد و امکانات محدود و فرصتهای کوتاه خود را صرف امور درجه دو نگرداند.

جی جر (Geiger) در مورد تلقین به عنوان روش آموزش و تربیت اخلاقی تحقیق کرده و سعی نمود تا آن را از تعلیم و تربیت جدا کرده و تفاوت آن دو را طرح نماید. بدون تردید این تعالی و تکامل در پرتو ساختن و پرداخت انجام میگیرد زیرا انسان همانند قطعه زمینی باید پروده و ساخته شود تلاش و کوشش انسان آن را آباده کرده آماده میسازد تا هر نوع محصولی را که تشخیص میدهد از آن قطعه برداشت کند.

اگر نهادهای فرهنگساز و رسانههای مؤثر، هر یک آهنگی بنوازند و به سویی دعوت کنند، مخاطب، دانستههای فراوانی خواهد افزود، اما تحول عملی پایداری در شخصیت خود نخواهد دید. بنابراین اگر بخواهیم کسی را تحول بخشیم نباید یک فهرست بلندبالا از خوبیها و بدیها پیش روی او قرار دهیم و ذهن او را به همه آن فضایل و رذائل معطوف سازیم. چنانچه بروباخر در این مورد میگوید که امروزه به وضوح در مدارس عمومی آموزش مستقیم مذهبی وجود ندارد، و هر کسی میداند که این نفی آموزش مستقیم مذهبی ناشی از این حقیقت است که طرفداران و دوستداران مذهب قادر به مقایسه طرح متمایز تعلیم و تربیت مذهبی یا اخلاقی نیستند.

بوتس (Butts) معتقد است که مدارس در طول تاریخ مدلی بوده است برای آموزش هنجارها، رسوم، آداب و عقاید و رفتارهای فرهنگی. این که فردی دروغ گفته و رسوا شده ، این که فردی دیگر خیانت کرده و آبرویش رفته است و آن سومی که تنبلی و تن پروری کرده و گرفتارشده و آن چهارمی نتیجه بد عمل خود را کشف کرده ، و آن پنجمی که از دنیا رفته و از او نام نیک یا بدی باقی مانده برای کودک درس است. در بُعد فردی پس از آنکه زندگی خوب را هدف اساسی تعلیم و تربیت فرد میداند، شاخصههای شخصی زندگی خوب را در گزینههای زیر معرفی میکند: 1) برخورداری از سلامت بدن 2) برخورداری از امنیت عاطفی 3) احساس قدرت و احترام 4) امید نسبت به آینده.

حتی زمانی که قصد تربیتی دارید به او احترام بگذارید. احترام به شخصیت کودک به عنوان یکی از روشهای تربیت اخلاقی و ارزشی مورد توجه است. منحرف کردن فکر و حواس کودک از رفتار نادرست یکی از روشهای بسیار موثر در تربیت کودک یک ساله است. اگر والدین در تربیت شایسته کودک همت گمارند، به قوانین تربیتی اسلام آشنا باشند و از آنها مددگیرند، بسیاری از نارسائیهای ناشی از وراثت و غذای شبههناک و … «اخلاق»، رفتار و صفات اختیاری انسان را ارزشگذاری میکند و نظام شایسته و ناشایست را معین میسازد. «تربیت اخلاقی» مسیر گذار از وضعیت موجود یعنی دامنهای که مبدا حرکت انسان است به سوی قله کمال را مینمایاند و آدمی را مدد میکند تا سیمای آرمانی و صورت ایدهآل انسان اخلاقی را در وجود خویش پدید آورد.

میتوان گفت که «اخلاق» مقصد و غایت حرکت انسان را بازمینماید در حالی که «تربیت اخلاقی» الگو و قاعده این تحول و قواعد حرکت انسان بدان سو را بیان میکند. دانش تربیت، در صدد توصیف این فرایند عینی و بیان احکام و قواعد آن است و از آن انتظار میرود که توصیههای راهگشا و مؤثری برای بهینهسازی این فرایند ارائه دهد. این بستر نیاز به دستمایه دارد که توحید عالیترین و استوارترین عامل برای صعود از خاک به اوج افلاک است.

لذا به دنبال جواهر فروشان فرستاد و تزئینات آن را فروخت و بهای آن را در بیابانهای حجاز برای تهیهی آب مورد نیاز بادیهنشینان صرف کرد. این تمرکز نیازمند یک عملیات روانی، و یک تبلیغات گسترده در زمینه مورد نظر است تا ذهن و جان شخص بهکلی بدان معطوف گردد و پذیرای تحول شود.این قانون حاصل ضرب دو اصل تدریج و استمرار در تربیت و مبتنی بر نیاز تحول به عمل و زمان است. پیش فرض های تربیت اخلاقی در زمینه فردی و اجتماعی چیست؟ ۲-از سوی عاملی بر فردی یا افرادی اعمال میشود. وقتی کودکانتان می خوابند یا به هر دلیلی ساعتی را در کنار شما نیستند، زمان بسیارمناسبی است که استراحت کنید و به کارهای روزمره خود رسیدگی کنید و خلوتی را با همسرتان داشته باشید.

وقتی یک روز به قوانین پایبند هستید و روز دیگر به این قوانین بی توجه هستید، نمیتوانید کودک را مقید به پیروی از قوانین کنید. شما باید روی رفتارهای او دقت کنید و روحیات مختلف او را کشف کنید و از طریق همانها بر او تأثیر بگذارید و با توجه به آنها با او برخورد کنید. آلبرت بندورا (Bandura) معتقد بود که اغلب یادگیریهای افراد بهویژه در سنین پایین از راه مشاهده رفتارهای تقویتشده الگوها صورت میگیرد. لازم است ابتدا به صورت نظری، سیمای آرمانی و چهره مطلوب یک شخصیت رشدیافته را با تمام ابعاد و نسبتها ترسیم کنیم و همه برخورداریهای او را مد نظر و غایت عمل قرار دهیم، آنگاه سوال کنیم که این منظومه ارزشها چگونه در جان یک فرد پدید میآید؟

مثلا میان مقام نظر و عمل تفکیک کرد. با این تمرکز، شکاف عمیق میان علم و عمل تا حدودی پر خواهد شد. باید به کودکان اجازه دهید تا انرژی و خود را تخلیه کنند. 1 – ترغیب (Exhoration) که در این روش کودکان به طرق مورد نظر اخلاقی و ارزشی ترغیب میشوند. بدون این تمرکز امکان تحول شخصیت وجود ندارد و ارادهای شکل نمیگیرد. تمرکزگرایی، قاعده تربیت است و بدون ایجاد تمرکز ذهنی و روانی امکان تحول موثر در جان انسانها وجود ندارد. به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، واژه «تربیت» به معنای پروردن و آموختن آمده است که در معنای اصطلاحی برانگیختن و فراهم آوردن موجبات رشد و پرورش و شکوفایی تمام استعدادها و تواناییهای انسان به منظور رسیدن به کمال و سعادت مطلوب عنوان شده است.

پس نقطه تمرکز فعالیتهای تربیتی موضوعی است که روی آن به امید ایجاد تحولی پایدار تأکید و تبلیغ ویژه مینماییم به صورتی که تمام همّ و غمّ و فکر و ذکر مخاطب، به آن معطوف و ذهن او بدان کاملا مشغول گردد و در خلوت و جلوت و خواب و بیداری بدان بیندیشد. این پرگفتن و دائم توجه دادن ممکن است ذهن را اشباع نکند و به اقناع منطقی یا برهانی نیانجامد، اما باور قلبی و قانعسازی روانی پدید میآورد. 2 – تمثیل (Example) که به معنی ارائه نمونه و یا مثالی است که دانشآموزان میبایست به آن گرایش یابند و از آن تقلید نمایند.

تربیت انسان نیازمند تمرکز ذهنی و روانی است. هیچ کس دوست ندارد به داشتن فرزندی بی تربیت متهم شود. بنابراین این بار که یک اسباب بازی را شکست، بی توجه به این کار به او بفهمانید که دیگر نمی تواند با آن بازی کند. آنها می دانند فرزندپروری و تربیت فرزندان موفق یک روند همیشگی می باشد که بایستی مهارت های لازم برای فرزندپروری و تربیت فرزندان موفق را با توجه به رشد فرزندانشان به دست بیاورند. در واقع در سایهی تربیت دینی، فرد موفق به ایجاد رابطهی صحیح بین خود، خدا و جهان میگردد. واژه تربیت گاهی بر دانش تربیت و گاهی بر فرایند عینی و عملیات خارجی تربیت اطلاق میگردد.

«تربیت اخلاقی» نیز فرایند درونی شدن ارزشهای اخلاقی و شکلگیری پایدار شخصیت انسان بر اساس ویژگیهای انسان کامل اخلاقی را برعهده دارد. همچنین ، بر اساس ماده 1179 قانون مدنی برای نیل به هدف مهم تربیت اطفال در خانواده ، قانونگذار به والدین این اجازه را داده است که طفل را تنبیه کنند ؛ ولی این تنبیه باید در حدود تأدیب اخلاقی و مذهبی و با رعایت مصلحت طفل باشد . کودکان ما از حدود سه سالگی چنین آمادگی را دارند و در ضمن آن به فراگیری آیات و دعا و برنامه ها می پردازند. 23) از مجموع روایات میتوان دریافت که والدین باید به کودک خود از سه سالگی ذکر «لااله الا الله» و از چهار سالگی ذکر «محمد رسول الله» را بیاموزند.

اگر اغلب از رفتار کودک خود دلخور هستید، شاید به این دلیل است انتظارات غیرمعقولی از کودک خود دارید. تربیت کودک و نوجوان یکی از سخت ترین و رضایت بخش ترین مشاغل در جهان است – و ممکن است احساس کمترین آمادگی را برای آن داشته باشید. 2. نسبت به پدر و مادر و دیگر اعضای خانواده احساس تعلق و پیوستگی کند و خود را بخش مهمی از شبکه خانوادگی به حساب آورد.

دیدگاهتان را بنویسید