اوضاع اجتماعی ایران قبل از اسلام – تاریخ ما

مخالفت آن با شهوت پرستی و غارتگری و سود جوئی طبقات حاکم، از جانبی مردم را به راه “معنویت” و “آشتیخواهی” سوق میداد و از جانب دیگر از قدرت مذهب زردشت میکاست. ایرانیان که از تبعیض طبقاتی موجود در کشورشان ناراضی بودند اسلام را پذیرفتند و در اشاعه آن کوشیدند ولی با این حال هرگز در طول تاریخ ایران مخالفت خویش را با سلطه امویان و عباسیان بر خاک ایران پنهان نکردند و جنبشهای استقلال طلبانهای را به پا ساختند که تشکیل حکومتهایی چون طاهریان (۸۸۱-۸۲۶ م) و صفاریان (۹۰۳-۸۶۶ م) را میتوان از نتایج آنها برشمرد. با این حال خود کشور ماد ویران نشد.

تا آستیاگ از شکست ننگین سپاه ماد آگاه شد، سوگند یاد کرد که به هر حال کوروش را آسوده نخواهد گذاشت. م جانشین پدر شد، از طریق ازدواج با یک شاهزاده خانم مادی به نام آمیتیس، به تحکیم این اتحاد بزرگ کمک کرد. م زاده شد، جهان او از همان زمان باستانی شده بود. در دوران باستان ضمن مقایسه با کشورهای دیگر، ایران از پیشرفتهترین حکومتها به شمار میرفته است. کوروش ضمن بررسی ضعفهای دشمنان خویش، به آرامی به طرح نقشه علیه آنها پرداخت و نخستین ضربه خود را در سال ۵۵۳ ق.

کوروش رؤیای توسعه بیشتر قلمرو خود را در سر میپرورانید، اما متوجه بود که برای تحقق این هدف به نیرومندترین و قابل انعطافترین سیستمهای نظامی و سیاسی که تاکنون خاور نزدیک به خود دیده بود نیاز دارد؛ از این رو با پشتکار به توسعه و بهبود این دو سیستم در بقیه عمر پرداخت. افزون بر این، کوروش بزرگواری و بخشندگی فوقالعادهای نسبت به دشمن پیشین خود آستیاگ نشان داد، با او با احترام رفتار کرد و اجازه داد برای بقیه عمر خویش در دربار سلطنتی او اقامت گزیند. این نشان میدهد که چگونه دولتی کوچک میتواند، بدون دلیل روشن، همانند ستارهای جدید ناگهان بدرخشد و فراخی مرزهای خود را به اقوام و ملل و نژادهای گوناگون گسترش دهد.

آنچه كه اين آثار به ما نشان ميدهند، اين است كه نميتوان به تعميم تاريخي دست زد، مگر آن كه تاريخنويس به حقايق تجربي دسترسي داشته باشد و اين حقايق تجربي، اكثر اوقات مربوط به تاريخ كشورهاي مشخصاند. زماني كه يك رشته مطالعات تجربي در مورد چند كشور ـ كه قابل قياس نيز باشند ـ انجام شود، آن وقت نسل ديگري از تاريخنويسان اينها را به صورت مضمونهاي عمده تاريخي با هم تركيب خواهند كرد، مضمونهايي چون شكلگيري طبقات در خاورميانه.

معمولاً آشوریان این واحدها را در کنار هم در دو صف آرایش میدادند، صف اول از سپرداران و صف دوم از تیراندازان. او سرزمین ماد را نخستین ایالت یا ساتراپی امپراتوری خویش قرار داد و آن را «مادا» نامید و اکباتان را سالم و دستنخورده، پس از پاسارگاد در تپههای فارس، به عنوان پایتخت دوم خویش برگزید، از این رو از آن پس امپراتوری ایران باستان را معمولاً «شاهنشاهی ماد و پارس» مینامیدند. کوروش با به نمایش گذاردن تساهل و مدارا و خردمندیِ یک فرمانروای بزرگ، مادها را گرامی داشت؛ به بسیاری از نجیبزادگان آنها مقامهای بلندی در دربار و ارتش خویش واگذار کرد.

کوروش با فتح سرزمین ماد فرمانروای تمام سرزمینهایی شد که آستیاگ بر آنها حکومت میکرد، از جمله بیشتر سرزمین آشور، ارمنستان کوهستانی، سوریه در ساحل دریای مدیترانه و بخشهای زیادی از فلات ایران. به حد کافی نور میگرفتند، جایگاههای متعدد سلطنتی با تصاویر بسیار در آن احداث گردید؛ و در یکی از تالارها شکافی ایجاد شد و در آن تجهیزاتی گذاشتند که آب تمام باغ را به حد وفور از رودخانه میگرفت و به همه جا توزیع میکرد. او سپس حکومت جدیدی به نام هخامنشیان را پایه گذاری کرد که نخستین دولت متمدن در تمام دنیا در آن دوران بود .

در زمان هخامنشیان و جانشینان این دولت پس از استیلای اسکندر؛ یعنی دولت سلوکیههای مقدونیه، دولت پارتی و دولت ساسانی، طبعا روابط تولیدی بر مبنای برده داری بوده و به موازات آن در برخی ناحیه پارس نخستین مرکز حکومتهای هخامنشیان و ساسانیان ایران باستان بود، مناطق روابط زندگی اشتراکی محفوظ مانده است. دانشگاه جندی شاپور یکی از مراکزی بود که به تمدن اسلامی کمک کرد و به آن خدمت نمود. در روزهای اخیر بسیاری در باره ترجمه فارسی ای که اخیرأ ازکتابم: Iran: A Modern History منتشر شده است، پرسیده اند.

یرواند آبراهامیان تاریخنگار ایرانی در کتاب تاریخ ایران مدرن تلاش کرده است تا براساس مدارک مستند، اطلاعات جامعی از تاریخ 200 سال اخیر کشور ارائه کند. ایران در این بین تجربیات دیگری را نیز از سر گذرانده است که از جمله میبایست به جنگ خانمانسوز عراق، دگرگونیهای جامعه در سه دههٔ اخیر و از همه تازهتر، توسعه و گسترش دولت و مبارزه برای قدرت در میان نخبگان قدیمی، روشنفکران و طبقه متوسط تجاری اشاره کرد.

اما کیاکسار از این موازنه قدرت راضی نبود. فصل پنجم «انقلاب سفید محمدرضا شاه»، ابتدا چگونگی بازپسگیری قدرت محمدرضا پهلوی پس از بازگشت از رم در پی کودتای 1332 را مطرح میکند و سپس دستاوردهای او در دوران حکومتش تا سال 1357 را مورد مطالعه قرار میدهد. در دوران جنگهای ایران و روم، این دین به روم راه یافت و تاثیر وصف ناپذیری بر دین مسیحیت گذاشت که بعدها پدیدار شد.

این چهار قدرت، در کنار ماد و بابل (که گاه به کلده نیز اشاره میشود چون نبوپلسر که در کلده، ایالت کوچکی در ساحل شمالی خلیج فارس، گرامی داشته میشد، سلسله کلدانی را در آنجا بنیاد گذاشت) عبارت بودند از لیدی که بیشتر آسیای صغیر را در تصرف داشت و مصر. کیاکسار با اعتقاد به اینکه این ظلمت ناگهانی هولناک در نیمروز، نمایانگر طالع بدشگونی برای ایران باستان است، سپاهیان خود را از لیدی خارج کرد و هرگز به آنجا بازنگشت.

ظهور ناگهانی و کسب قدرت پارسیان به رهبری… طی قرنهای طولانی و پرهیاهو، امپراتوریهای بزرگ بینالنهرین و ایران باستان همانند جزر و مدی بیپایان ظهور و سقوط کرده و در پس خود شهرهای ویران و بلندپروازیهای فروپاشیده را باقی گذاشته بودند. تاریخ ایران قبل از اسلام شاهد ظهور زرتشت، پیامبر ایرانی، بود. یکی دیگر از شاهکارهای مهندسی در طی تاریخ ایران قبل از اسلام قنات (کاریز) بود. کوروش همچنین دریافت که اقوام تابعه امپراتوری ماد، که بیشتر آنها مجبور بودند سربازان ارتش ماد را تأمین کنند، از این وضع بسیار ناخشنودند و در صورت حمله به آستیاگ از او پشتیبانی نخواهند کرد.

بدینترتیب کروزوس با اطمینان به این پیشگویی از رود هالیس گذشت و به کوروش حمله کرد اما با نهایت تعجب دید نمیتواند ارتش نیرومند کوروش را شکست دهد. از این رو یگانه مایه اطمینان خاطر و امیدواری کروزوس از بین رفت، ولی لیدیاییها رشادت نموده و در قبال این وضع و حال، چالاک از زینهای خود پایین پریده با ایرانیان گلاویز شدند. نویسنده هر فصل از کتاب را با حوصله و سلیقه ای مناسب با پاره ای از یک کتاب یا یک سخنرانی آغاز کرده است که همان پاره گویای محتوای آن فصل و منظور نویسنده از تحلیل های آتی است، خصوصا بخشی از خطابه یکی از وعاظ تهرانی که در ابتدای فصل دوم بدان اشاره شده است.

اندک اندک، در میان دوم خویشاوند پدیدار شد. م ارمنستان را که منطقهای کوهستانی میان آسیای صغیر و دریای خزر بود، به تصرف در آورد. آستیاگ بیدرنگ اهالی ماد را فرمان بسیج داد و به قدری آشفتگی خیال داشت که هارپاگ را به فرماندهی این لشکر برگزید… بدین ترتیب، امپراتوری ماد که تازه تشکیل شده بود، ناگهان به دست کوروش پایانی مصیبتبار یافت. دِرَنگِیان در درنگیانه یا سیستان (غرب افغانستان کنونی و شرق ایران کنونی)، مکائیان در مکائیه یا مَککُران (بلوچستانِ ایران و پاکستان کنونی)، هیرکانیان در هیرکانیا یا گرگان (جنوبغربِ ترکمنستان کنونی و شمال ایرانِ کنونی)، پَرتُوَهئیان در پارتیه (شمالشرق ایران کنونی)، تپوریان در تپوریه یا تپورستان (گیلان و مازندران کنونی)، آریازَنتا در اسپدانه در مرکزِ ایرانِ کنونی، سکاهای تیزخود در الانیه یا اران (آذربایجان مستقل کنونی)، آترپاتیگان در آذربایجان ایرانِ کنونی، مادایَه در ماد (غرب ایرانِ کنونی)، کُردوخ در کردستانِ (چهارپارهشدهی) کنونی، پارسَی در پارس و کرمانِ کنونی، انشان در لرستان و شمال خوزستان کنونی.

دیدگاهتان را بنویسید