تاریخچه ای از تقابل ناوهای ایرانی و آمریکایی در خلیجفارس – خبرگزاری مهر

امریکا به طرق مختلف از کشورهای اسلامی خواست که ایران را، برای نیل به توافق با بغداد، تحت فشار قرار دهند؛ اما، کشورهای منطقه با پیش بینی اینکه نیروهای ایرانی با نفوذ به داخل قلمرو عراق ، احتمالاً متوجه بصره خواهند شد، پیشنهاد پرداخت بخشی از غرامتهای ناشی از جنگ و آتش بس را به ایران مطرح ساختند (رجوع کنید به ولایتی ، ص ۱۰۵ ـ ۱۱۸؛ نیز رجوع کنید به ادامه مقاله ، بخش ح ).در این میان ، شورای امنیت سازمان ملل ، به درخواست اردن ، در ۲۱ تیر ۱۳۶۱ (یعنی حدود ۲۲ ماه پس از صدور اولین قطعنامه ) قطعنامه ۵۱۴ را به تصویب رساند و در آن با اظهار نگرانی عمیق از ادامه برخورد دو کشور، خواستار آتش بس و عقب نشینی نیروها به مرزهای بین المللی و تلاش در جهت دستیابی به راه حلی جامع و عادلانه و شرافتمندانه براساس اصول منشور ملل متحد شد. این کشور، از طریق هواپیماهای جاسوسی آواکس و ماهواره ها، در جبهه زمینی نقل و انتقال نیروهای ایران و در جنگ نفتکشها موضع کشتیها را در خلیج فارس به اطلاع مقامات عراقی می رساند (پارسادوست ، ۱۳۷۱ ش ، ص ۵۵۰، ۵۵۵؛ کافلین، ص ۳۲۹ـ ۳۳۰).

پس از آن ، عراق به بمباران عقبه نیروهای ایرانی ، انهدام پلها، حمله از محور ساحلی و استفاده وسیع از سلاح شیمیایی مبادرت کرد اما نتوانست مانع پیشروی نیروهای ایرانی شود. نخست کشتیهای آمریکایی سکوها را گلولهباران کردند و پس از آن با استفاده از مواد منفجره آنها را نابود کردند. سه روز بعد در ۲۸ فروردین ماه ۱۳۶۷(۱۷ آوریل ۱۹۸۸) سه ناو آمریکایی در اقدامی تلافی­ جویانه و به اتهام مین گذاری در آب­های خلیج فارس، سکوی نفتی ساسان در خلیج فارس را مورد تهدید قرار داده، همراه با آن ناوچه جوشن و سه قایق تندرو و دیگر در حوالی همان سکو را منهدم کردند. هم­چنین به تلافی حمله قایق­ های توپدار ایرانی ناو جنگی «ویلی تاید» ناوها و هواپیماهای جنگی آمریکا در خلیج فارس، ناوهای سهند و سبلان نیروی دریایی ارتش را در نزدیکی دهانه تنگه هرمز هدف قرار دادند که منجر به غرق شدن یکی از ناوها و وارد آمدن خسارت فراوان به دیگری شد. امام خمینی در این ملاقات ، ضمن انتقاد از موضع محافظه کارانه کشورهای اسلامی ، از آمدن سران ممالک اسلامی به ایران به منظور مشاهده جنایات صدام استقبال کردند (رجوع کنید به امام خمینی ، ج ۷، ص ۵۷۸ ـ ۵۷۹؛ نیز رجوع کنید به بنی لوحی ، ص ۷۰ـ ۷۲).

از سوی دیگر، با روی کارآمدن صدام حسین ، و کناره گیری حسن البکر از ریاست جمهوری عراق در ۲۵ تیر ۱۳۵۸/ ۱۶ ژوئیه ۱۹۷۹، فعالیتهای دولت بعث در خوزستان و کردستان افزایش یافت و گروهها و جریانات سیاسی وابسته به عراق سازماندهی شدند و تشکیلات خود را به داخل ایران منتقل کردند. در پی این موضع گیری صریح ایران و ادامه مقابله نظامی با عراق ، قدرتهای بزرگ ارسال سلاحها و تجهیزات جنگی را برای تقویت بنیه دفاعی عراق و جلوگیری از شکست آن تشدید کردند (رجوع کنید به شرما و ورما، ص ۱۴۳ـ۱۶۱). پاسخ وزارت امور خارجه ایران در برابر این اقدام دولت عراق ، با تأخیر و عملاً پس از حمله عراق (سه روز بعد از تسلیم یادداشت ) صورت گرفت . این کشور از مهر ۱۳۵۹/ سپتامبر ۱۹۸۰ تا اواخر ۱۳۶۱/ اوایل ۱۹۸۳، ۶ر۵ میلیارد دلار اسلحه و ۷ر۴ میلیارد دلار کالای غیرنظامی به دولت عراق فروخت که از کل این مبلغ (۳ر۱۰ میلیارد دلار)، حداقل هفت میلیارد دلار آن به صورت وام بود و همین بدهی عراق به فرانسه سبب شد تا حمایتهای فرانسه برای جلوگیری از سقوط صدام افزایش یابد (خالوزاده ، ص ۴۶۸ـ ۴۶۹؛ پارسادوست ، ۱۳۷۱ ش ، ص ۵۰۳ ـ۵۰۴).

هم زمان ، دولت عراق در ۲۶ شهریور ۱۳۵۹/ ۱۷ سپتامبر ۱۹۸۰ با تسلیم یادداشتی رسمی به سفارت جمهوری اسلامی ایران در بغداد، اعلام کرد که اعلامیه الجزایر و عهدنامه های مربوط به مرز مشترک و حسن هم جواری و سه پروتکل و پیوستهای آن و دیگر موافقت نامه ها و یادداشتهای انضمامی به این عهدنامه را یکجا و یک جانبه فسخ کرده است . در این صورت با فرض اینکه ایران روندهای حقوقی را رعایت نکرده باشد، باز هم تناسب میان حمله و دفاع به وجود نیامده است و تجاوز عراق و توسل آن دولت به زور، همانا شکستن اراده عمومی سازمان ملل متحد و مغایر با حقوق بین الملل قلمداد می شود (فرشادگهر و آصفی ، ص ۱۳۰ـ۱۳۱؛ نیزرجوع کنید به تحلیلی بر جنگ تحمیلی، ج ۱، ص ۱۰۸ـ ۱۱۸). به گفته برخی کارشناسان بر اساس متن به تصویب رسیده در قطعنامه ۵۹۸ امکان گرفتن غرامت از عراق وجود ندارد و برای اخذ غرامت باید قطعنامه دیگری به تصویب میرسید که این کار هیچگاه عملی نشد. براساس بند ۷ قطعنامه ۵۹۸ قرار شد پس از آنکه کمیتهای در سازمانمللمتحد تشکیل شده و کشور متجاوز اعلام شد، میزان خسارات تعیین شود و در راستای آن صندوق بینالمللی پول ویژهای برای کمک به خسارتدیدگان جنگ ایران و عراق ایجاد شود که تاکنون این صندوق ایجاد نشدهاست.

دیدگاهتان را بنویسید