تاریخ کیهان شناسی در تمدن اسلامی

تجربه خودم نشان داده است که تفسیر جهانهای چندگانه یک تفسیر ساده، دقیق و نیز خلاصه برای این مسایل است. سوال دیگر که مطرح است باید ببینیم اطلاعات بین این سه رکن معرفی شده یعنی متافیزیک،ریاضیات و تجربه و مشاهده ، در کدام حوزه قرار می گیرد ؟ از دهه ۱۹۸۰ بود که دانشمندان، توجه جدیتری به امواج گرانشی داشتند و پیش از ساخت نخستین مرکز شناسایی امواج گرانشی، میدانستند که شاید این مرکز از حساسیت لازم برای مشاهده این امواج برخوردار نباشد که البته این طور هم بود. با این احوال کسی نگران کاربردهای بوزون هیگز و یا امواج گرانشی نیست.

دنباله آن در سال 2013 اکران شد و انتظار می رود که تا پایان سال 2017 این حماسه با فیلم سوم با همان شخصیت های اصلی تکمیل شود. باور بر این است که ۱۲ الی ۱۸ میلیارد سال پیش هستی دارای یک آغاز پرتلاطم به همراه انبساط یک کره آتشین مشهور به بیگ بنگ یا انفجار بزرگ داشته است. بیگ بنگ در کجا اتفاق افتاد؟ شاید بتوانیم شواهدی در مورد انبساط کیهان در نخستین لحظات پس از بیگ بنگ بیابیم و یا ماده تاریک را کشف کرده و ذرات دیگری را که خارج از مدل استاندارد فیزیک هستند کشف کنیم.

این دیدگاهها میتواند پاسخ پرسشها در مورد کیهانشناسی و نیز فیزیک ذرات را تغییر دهد. دیدگاه بشر را به هستی تغییر داد و دستآوردهایی چون لیزر، نیمهرساناها و میکروالکترونیک تا سیستمهای پیشرفتهی تصویربرداری پزشکی، شناسایی ساختار مولکولی DNA انرژی هستهای و نانوفناوری را در پی داشته است. بین این دو واحد سلسله مراتبی از ساختارها و الگوهای پیچیده قرار دارد که از تاثیر متقابل ماده و انرژی نتیجه می شود. این یافتهها و اکتشافات در فیزیک، نتیجه اثبات برخی قضایای ریاضیاتی هستند.

البته این یافتهها در زیست شناسی از یک جهت در راستای فیزیک است، زیرا به نوعی کاربرد یافتههای فیزیک در زندگی روزمره به شمار میروند. همچنان بی جواب باقی مانده اند؛ کیهان شناسی کوانتومی ابزاری مناسب برای پاسخگویی به سوالات باقی مانده است. بنابر بیان فوق، صورت دوم یعنی«حرکت از خویشتن»بطور کامل و حقیقی تحقق ندارد.پس صورت اول باقی میماند یعنی اینکه سلسله حرکات در نهایت به یک محرک نامتحرک حقیقی منتهی میشود.چنان که خواهیم دید، تأثیر اتمسفر و پدیدههای آسمانی بر نفوس حیوانات و کره خاکی، معلول محرک نامتحرک میباشد. این هدف بلند پروازانه است و هنوز هم شکاف های چشمگیری در دانش ما باقی است.

هدف کیهان شناسی آن است که همه ی پدیده های فیزیکی شناخته شده را در یک چارچوب سازگار جای دهد. فصل دوم با عنوان «کیهان شناسی سازگار با طبیعیات نزد منجمان مراغه»، بخش اصلی این کتاب را تشکیل می دهد که شامل مباحث مناقشه برانگیزی است میان منجمان مراغه در قرن هفتم هجری بر سر مرکزیت و سکون زمین، ترتیب سیارات نسبت به آن و فرایند مدل سازی بطلمیوسی و غیر بطلمیوسی در علم هیئت اسلامی. کل سامانه ی اجرامی که عالم را تشکیل می دهد، چیزهایی خیلی بزرگ و خیلی کوچک از مقیاس نجومی ستاره ها و کهکشان ها تا دنیای میکروسکوپی ذرات بنیادی زیادی را شامل می شود.

ابعاد بالاتر کائنات و جهانهای موازی، وحدت غایی تمامی نیروهای جهان، ارتباط درونی و آنی ذرات جهان با یکدیگر و … به همین دلیل هیچ دلیلی وجود ندارد که تجمعی مشابه از اتمها و ذرات نتواند کارکردی مشابه و یا بهتر از مغز نداشته باشد. آیا فکر میکنید هوش مصنوعی بهتر از انسان میتواند به گسترش علم فیزیک کمک کند؟ آیا نظریات جدید مطرح شده در فیزیک برای اثبات نیازمند چنین بازه زمانی هستند؟ انبیاء/ 33) این آیه و برخی دیگر از آیات (یس / 38 و 40؛ رعد / 2؛ فاطر / 13؛ زمر / 5؛ لقمان / 29؛ ابراهیم / 33) از حرکت خورشید سخن میگویند که ممکن است گفته شود واقعی پنداشتن حرکت خورشید به دور زمین، متأثر از نظریه منظومة بطلمیوسی است که بطلان آن به اثبات رسیده است.

با توجه به اینکه برای اثبات برخی ایدههای تئوریک عملا امکان آزمایش وجود ندارد، چطور میتوان از اتلاف وقت برای بررسی نظریههایی که در نهایت بیثمر هستند جلوگیری کرد؟ با این وجود شاید همه این تلاشهای ما در نهایت بی نتیجه و نادرست از آب درآید. در کیهان شناسی مدرن، به نقطهای میرسیم که تفسیری که از فیزیک کوانتوم داریم میتواند در نتیجه ی نهایی تاثیرگذار باشد. تابستان امسال قرار است در اجلاسی شرکت کنم که در آن، بزرگان فیزیک قرار است در مورد این مساله صحبت کنند که آیا دانش کیهان شناسی مسیر درستی را در مورد شناسایی جهانهای چندگانه، ابطال پذیری نظریهها و مواردی از این دست در پیش گرفته است یا خیر.

آیا این حس که ممکن است عمرتان را برای چیزی نادرست هدر دهید برایتان آزار دهنده نیست؟ برای مطالعه این درس، فصلهای 24 تا 28 کتاب مادرن منبع خوبی به نظر میرسد ولی مطالعه و حل مسائل کتاب کهکشانها در کیهان نوشتهی لیندا اسپارک و جان گلگر نیز بسیار توصیه میشود. به نظر شما، در دهه آینده با چه اکتشافاتی روبرو خواهیم بود؟ نه اطلاعات با تعریفی که ارائه دادیم یکی از خواص وجود است نه اینکه عین وجود باشد مثل اینکه بگوئیم از خواص امواج الکترومغناطیس این است که این امواج سرعتشان برابر سرعت نور است پس حالا بگوئیم این امواج عین سرعت نور است ، از نظر منطقی معنی ندارد ؟

بحثهایی که شاید مواردی فلسفی در مورد سرشت واقعیت به نظر برسد و قرنهاست که در میان انسانها جریان دارد، در تفسیر برخی پدیدههای فیزیکی اهمیت زیادی دارد. در میان همه ی اینها است که خود ما جا داریم. اگر برای یک لحظه خداوند هستی بخشی خود به عالم را متوقف کند، لاجرم عالم ناپدید خواهد شد. این طور نیست که ریاضی صرفا به عنوان راهنمایی برای درک طبیعت به کار رود، بلکه خودش یک نوع متدولوژی علمی نیز به شمار میرود.

آیا باید همچنان از ریاضی به عنوان راهنمایی در پژوهشهای فیزیکی استفاده کنیم؟ آیا این ایده ها در آزمایشگاه قابل ردیابی است؟ از رایجترین سوالات در مبحث کیهان شناسی اینست که آیا میتوان مرزی برای جهان قائل شد، یعنی آیا جهان لبه یا کرانهای دارد که در آن به انتها برسد؟ در کتابی موسوم به “نقد قرآن” شبهاتی پیرامون آیات کیهان شناسی قرآن مطرح شده و نکتهی محوری این شبهات ادعای مغایرت آیات کیهان شناسی قرآن با نظریات علوم جدید است.

وقتی که خداوند در اصطلاحات شباهت و حضور دریافت شود، با نام هایی خوانده می شود چون الجمیل، القریب، الرحیم، الرحمان، المحبوب، اللطیف، المنان، الغفور، المحیی، النافع و الواهب. از آنجا که اشیای جهان(به جز عقول)از ماده و صورت ترکیب یافتهاند و از سوی دیگر ماده همیشه ثابت است، بنابراین طبیعی است که تغییر و تکوین به صورت تعلق گیرد.اما ارسطو تأکید میکند که صورت نیز مانند ماده قابل تکوین نیست.«نه ماده و نه صورت(منظور ماده و صورت اخیر است)پیدایش ندارند.زیرا هر چیزی از چیزی، و به وسیله چیزی، و به چیزی دگرگون میشود.آنکه به وسیله آن چیزی دگرگون میشود، محرک اول است.آنکه دگرگون میشود، ماده است و آنچه به آن دگرگون میشود، صورت است».

به گزارش خبرنگار مهر، نشست “مباحث روششناختی در کیهانشناسی” با سخنرانی دکتر موسی اکرمی عصر دیروز سه شنبه اول دیماه در مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران برگزار شد. در این کتاب با استفاده از طراحی سه بعدی، قسمتی که مربوط به ماه و چرخش آن به دور زمین میباشد؛ به گونهای طراحی شده که مخاطب میتواند با کمک صفحهی متحرک تعبیه شده در قسمت کناری صفحه، نحوهی چرخش ماه به دور زمین و تغییرات آن را تا رسیدن به ماه کامل، به صورت عملی مشاهده کند. قائلین به تئوری «انفجار بزرگ» این گونه استدلال می کنند که مشاهده ثابت می کند جهان در حال انبساط است، حال اگر زمان را به عقب برگردانیم (مثل فیلمی که به عقب برده می شود) به ناچار بایستی عالم کوچک تر از الان بوده باشد.

كاربرد ستون در اين است كه مانع از فرو افتادن شيئي بر روي شيء ديگر مي شود در جايي كه اگر اين ستون نباشد، اين دو شيء تمايل دارند كه بر روي هم بيفتند. هم اکنون وقت زیادی را بر روی گرانش کوانتومی صرف میکنم. یکی از مهم ترین انگیزه ها برای مطالعه کیهان شناسی کوانتومی این است که این مدل ها مثال های ساده ای از کاربرد گرانش کوانتومی می باشند. اگر بخواهیم مفاهیمی نظیر پیوند فضا-زمان را درک کنیم، دیدگاهی که نسبت به مکانیک کوانتومی داریم اهمیت زیادی دارد. به چه معنا ، اگر چنین است ، جهان کامل می شود؟

چنین امکانی وجود ندارد. این اکتشاف مهم فقط به خاطر پافشاری افرادی که به وجود این امواج باور داشتند روی نداد؛ بلکه کسانی که زندگی خود را وقف شناسایی آن کردند نیز نقش مهمی در آن داشتند. نکته دیگری که راس خاطر نشان میکند این است که کیفیت در اینجا نباید به معنای کیفیات اساسی و ماهوی که تمایز اشیا را شکل میدهد، فهمیده شود زیرا تغییر در این کیفیات کون و فساد است. جنجال های شکل او را به جای موجودات اسطوره ای قرار داد ، زیرا علی رغم اینکه یکی از خدایان شناخته می شد ، هیچ وفادار و آیینی نداشت.

یکی از مقدس ترین دارایی های او نیزه ای بود ، معروف به گانگنر (به معنای لرزش یا لرزش شدید) ، ساخته شده توسط کوتوله ها ، که دارای قدرت تکان دهنده ای نسبت به افرادی بود که تحت تأثیر آن قرار گرفتند. در اسطورههای هندی براهم خالق و ویشنو نگهدارنده است، اما شیوا (یکی از خدایان) سعی در نابودی مخلوقات دارد. در این نوشته سعی بر آن است که از آغاز سلوک فکری ارسط، قدم به قدم با او همراه و همسخن شویم و به توضیح مراحل تفکر او بپردازیم.برای اینکه خوانند محترم بتواند با بصیرت کامل با این فیلسوف همراه شود، تحلیلی کلی از تفکر او در ابتدا بیان میشود و در متن به توضیح آن خواهیم پرداخت.

دیدگاهتان را بنویسید