تعاریف کامل از اخلاق حرفه ای

قطعا در پاسخگويي به اين سوالات و صدها سوال ديگر كه عملكردهاي مسئوليتپذيري را سنجش ميكنند، با استانداردهاي ملي، حقوقي، اقتصادي و فرهنگي خود فاصله داريم و همينطور در مواردي با استانداردهاي جهاني. حیاء زن از مرد ، غیرت ناموسی مرد ، عفاف و وفاداری زن نسبت به شوهر ، ستر عورت ، ستر بدن زن از غیر محارم ، منع زنا ، منع تمتع نظری و لمسی از غیر همسر قانونی ، منع ازدواج با محارم ، منع نزدیکی با زن در ایام عادت ، منع نشر صور قبیحه ، تقدس یا پلیدی تجرد جزء اخلاق و عادات جنسی بشمار می روند .

چگونه می توان کاربردهای اخلاق نیک و واژه هایی مانند «صواب»، «خطا»، «خوب»، «بد»، «باید» و «وظیفه» را از کاربردهای غیر اخلاقی جدا کرد؟ شیعه نیوز: تعریف اخلاق به معنای سرشت،طبیعت،خوی است که به معنای صورت درونی و ناپیدای افراد که قابل مشاهده نیست و با بصیرت می توان آن را درک کرد گفته می شود. پیامبر اسلام (صلّی الله علیه و آله و سلّم) علاوه بر این که ارزش هاى اخلاقى را بسیار ارج مى نهاد ، خود در سیره عملى برجسته فضایل اخلاقى و ارزش هاى والاى انسانى بود ، او در همه ی ابعاد زندگى با چهره اى شاد و کلامى دلاویز با حوادث برخورد مى کرد .

رسول الله (صلی الله علیه و آله) درباره وی فرمود: «او از کسانی است که خوش خویی و سخاوتش، او را به سمت بهشت کشانید». تبسّم در چهره رسول خدا صلی الله علیه و آله مشهود شد و فرمود: «از سوی خدا به همین شیوه مأمور شدهام». اطیعوا الله و رسوله و لاتنازعوا فتفشلوا و تذهب ریحکم. پیغمبر به من گفت: من بر امتم از مومن و مشرک نمیترسم؛ زیرامؤمن را خداوند به سبب ایمانش باز میدارد و مشرک را به خاطرشرکش خوار میکند؛ ولکن بر شما از هر منافق دل دانا زبان میترسمکه آنچه را میپسندد میگوید و آنچه را ناشایسته میداند انجاممیدهد.

آیا باید گفت: قرآن هم نقدپذیر است! تعالیم دین مقدس اسلام برخورد نیک و نیت خیر داشتن که از جمله ارزشهای کلیدی اخلاقی میباشد را از میان سایر خلقهای انسانی ارزش بیشتر داده و از جمله صفات برازنده انسان در زندهگی اجتماعی آن را میداند، که باید نهادینه شده و عملی گردد؛ تا از یک جهت اجر دنیوی و اخروی برای خود شخص ببار آید و از جهت دیگر نمونه رفتاری و کرداری اصلاح کننده برای دیگر افراد اجتماع باشد.

رفتار انسانی و محترمانه از مدیران -در هر سطحی- بیشتر مورد انتظار است؛ زیرا مدیر به دلایل گوناگونی، بر زیردستان برتری یافته و در جایگاهی قرار گرفته که اگر به وظیفه اجرایی و انسانی خویش عمل نکند، به احتمال فراوان، مجموعه تحت امرش، از هم گسیخته و به اهدافش نخواهد رسید و بدون تردید، یکی از وظایف مهم انسانی هر مدیری، برخورد صحیح، اصولی و اخلاقی با همه کسانی است که به نحوی با او سر و کار دارند. به خصوص در مباحث «فلسفه اخلاق» که در نیم قرن اخیر مورد توجه ویژه عالمان و اندیشمندان قرار گرفته، آراء گوناگونی به چشم می خورد.

زیرا اعتقادات را به دو گونه می توان مورد لحاظ قرار داد. ثانیاً اینطور نیست كه قضاوت وجدان بشر و یا جامعه بتواند ملاك تفكیك فضیلت از رذیلت باشد، زیرا در خیلی از موارد مصادیق خوب و بد بدیهی نیستند تا وجدان به راحتی آنها را تشخیص دهد علاوه بر اینكه ممكن است وجدان در اثر تربیت ناصحیح در تمییز غلط عمل كند. در اصل، فرستادن انبیا و شرایع الهی، و وعد و وعید، و ترغیب و ترهیب، و امر و نهی، و ثواب و عقاب و هر گونه تکلیف و نیز کوشش اصلاح طلبان خیرخواه، در طول زندگی بشر، دلیل بر امکان تربیت است و این که انسان مقهور سرنوشت از پیش تعیین شده نیست و گرنه تمامی این تلاشها بیهوده و برخلاف حکمت الهی میبود؛ زیرا تکلیف براساس حکمت، آزمایش و اختبار است، و اختبار بدون اختیار شایسته نیست.

از سوی دیگر، وحدت بهمعنای عدم اختلاف نظر نیست. مطابق این نظر آنچه تحت عنوان رفتار اخلاقی از انسان صادر میشود محصول دیالوگ پیچیدهای است که میان فرد انسانی به مثابه موجودی متفکر و دارای احساس از یک سو و جامعهای که در آن میزید برقرار است. آيا روشها و رفتارهاي ما براي رسيدن به آنچه در قانون اساسي و ساير قوانين موضوعه آمده، كفايت ميكند؟ اخلاق عمومي، شامل مقرراتي است كه ما بايد در سراسر عمر آنها را رعايت كنيم. در ارتباط با مسئوليت اجتماعي هم اخلاق حرفهاي مطرح است و هم اخلاق عمومي(Common morality).

گرچه صدر آیه در رابطه با مؤمنان میباشد، ولی ذیل آیه با عنوان کبرای کلی مطرح شده که دایره گسترش آن فراتر از مورد صدر است. آيا ما در تربيت انسان براي ساختن آينده با ايمان و باورمندي بيشتري نسبت به آنها عمل ميكنيم؟ البته اين حقوق دو سويه است يعني ديگران نيز اين حقوق را بر عهده ما دارند. 1. با استدلال رام نمیشوند؛ قلبی بسته دارند و حق را نمیبینند. ناگفته پیدا است، وحدت حول محور حق مورد نظر است نه هر وحدتی؛یعنی وحدتی که به قدرت جامعه اسلامی و دینداری میانجامد. در نظر امام علی(ع) حکومت دینی باید درجلوگیری یا برطرف کردن نابهنجاریهایی چون بزهکاری، رواج صلاق،اعتیاد، بیحجابی، خشونت، تکدیگری، فحشا، نفاق، اختناق، تفرقه، سستیبنیان خانواده، سختی شرایط ازدواج، پول محوری، فرار مغزها،سیاستزدگی، بطالت و تنپروری و تجسس در امور شخصی مردم بکوشد.مهمترین آفات اجتماعی نظام دینی عبارت است از: تفرقه، نفاء ،تک صدایی، فحشا، تجسس و اشاعه فحشا.

مفهوم اين مطلب، از نظر مديريتي اين است كه بايد تك تك افراد و فرايندها درست شوند و پاسخگو باشند تا كل سيستم به طور مطلوب قادر به مسئوليتپذيري تمام عيار در قبال وظايفش باشد. ولي واقعيت آن است كه در همه اين بخشها، حركت به سمت كيفيت و پاسخگويي به نيازها و انتظارات مشتري و اصلاح فرايندها و ارتقاء مستمر وضعيت كم و بيش وجود دارد كه بايد سرعت گيرد و عمق پيدا كند و تبديل به فرهنگ شود. چون انسان موجودی ذی شعور، مختار و هدفمند است و تمام فعالیت های او و تمام تلاش های تربیتی باید در راستای هدایت انسان به سوی هدف نهایی او باشد، لذا هدف تربیت اخلاقی هم باید به سمت هدف نهایی خلقت انسان باشد.

ارزشها (Value)، خواست و تمايل دايميبه سمت چيزهايي است كه به خودي خود، خوب هستند و در واقع پاسخي است كه ما به چراهايمان ميدهيم. آيا ساختار جامعه ما در توزيع قدرت، ثروت و منزلت عادلانه عمل مينمايد؟ آيا قيمت تمام شده محصولات ما، قابل رقابت با آنها است؟ توسعه اجتماعی. شرکتها میتوانند با ایجاد مشاغل و مشارکت در تأمین منابع به توسعه اجتماعی جوامع کمک کنند. آفات اجتماعی یا در نوع اخلاق و تربیت و فرهنگ جامعه ریشه دارد یادر نوع اداره و سیاستگذاری و یا در وضعیت اقتصادی.

اما وظیفه متخصصان فیلسوف اخلاق پزشکی، حتی هنگامیکه مشاور اخلاقی در بیمارستانها باشند، در حوزهای که همیشه وظیفه فیلسوفان بوده است، باقی میماند؛ یعنی آزمودن استدلالها ازلحاظ استحکام. جست و جو در نصوص و متون دینی نیز بیانگر آن است که عدل، نقش بنیادین و محوری در ارزشیابی افعال انسانها دارد، آفریدگاه هستی عادل است و به عدالت فرمان میدهد، هستی بر پایهی عدل استوار است، نظام روابط انسانی از درون خانواده تا عرصه اجتماع با معیار عدل سنجش و ارزشگذاری میشود، زیرا که رفتار با خویشان و بستگان، طلاق، نکاح و پرداخت نفقه و مهریه همسران باید با میزان عدل سازگارباشد چنان که رهبری دینی و سیاسی، قضاوت و داوری، شهادت و گواهی در امور اجتماعی، اگر از عنصر عدل به دور باشند فاقد ارزشاند و داد و ستدهای اقتصادی افراد جامعه اگر بر پایهی عدل استوار نباشند نکوهیده و غیراخلاقی هستند.

به طوری که یکی از دانشمندان میگوید: «هوش اگر آزاد مانده و تابع درک عقلانی یا الهامی ارزشهای اخلاقی نباشد خطرناک است. اگر مال ندارید که در راه خدا احسان کنید؛ پس با گشادهرویی و خوشرویی با مردم رفتار کنید. پرداختن به مال و مالاندوزی، دچار شدن به فسادهای اخلاقی، مالی وفساد اداری، درگیرشدن در اختلافهای داخلی که خود یک فسادبسیار خطرناک است و نیز جاهطلبیهای غلط و نامشروع، کاخآرمانهای انقلاب اسلامی و هر حقیقت دیگری را ویران میکند. منظورم بیشتر اخلاقی است که در فرهنگ اسلامی پروده شده یا اخلاقی که در فرهنگ لیبرالی پرورده شده است. رسول گرامی اسلام (ص) در برخورد با همه مردم، طوری رفتار می نمود که شخصیت و احترام افراد مراعات شود و کسی تحقیر نگردد و یا مورد تمسخر واقع نشود.

باید پذیرفت که علیرغم ادعاهای اخلاقی، آنطور که باید، به حق و حقوق دیگران احترام قائل نیستیم. آنچه وحدت را متزلزل میسازد،اموری چون جاهطلبی، تبعیض، دنیازدگی، فریب خوردن از افکار مخالفان،نفاق، عدم تحمل حق و عدالت است. يا در جايي ديگر از قرآن، به اين آيه ميرسيم: وَلا تَقفُ ما لَيسَ لَكَ بِهِ عِلمٌ، از آنچه به آن آگاهي و دانش نداريد، پيروي نكنيد. اخلاق، مجموعهای است از آنچه در انسان به صورت عادتها و رفتارها نمود مییابد. این شاخه از اخلاقکه به آن فلسفة اخلاق نیز گفته میشود، سنّت اصلی و رایج در حوزة فلسفة اخلاق است که مباحث دوران پیش از سقراط و زمان او و زمان افلاطون و ارسطو و…

دیدگاهتان را بنویسید