شیوه صحیح تربیت کودکان از زبان کارشناسان

دستورهاى اسلام درباره تربیت کودک به قدرى زیاد است که نقل یک صدم آنها مقدور نیست، ولى خوشبختانه امروز این مسائل زنده و ارزنده، مورد توجه دانشمندان است و نویسندگان و گویندگان ما با طرز جالبى، نظر اسلام را درباره نحوه تربیت کودک بیان مى کنند. به او کمک کنید پس از تنبیه به روال عادی برگردد. زیرا اثر آن موقت و مایه پیدایش عقده هایى است که بعدها جبران ناپذیر است.او در ایجاد شخصیت، با باز کردن فکر کودک، امیدوار ساختن او به آینده خود، و با تشریح منافع دانش اندوزى، وارد گفتگو شده و عملا براى آیندگان روش صحیح تربیت را مى آموزد.

به برخی از این راهکارهای پیشنهاد شده اشاره می کنیم. بگذار باهم درستش کنیم ” و بعد به او اشتباهش را توضیح داده و راهی برای تصحیح ان پیشنهاد دهید. والدین میتوانند کودک خود را تشویق کنند تا به جای یک مصرف کنندهی برنامهها و سرویسهای دیجیتال، تبدیل به یک تولیدکنندهی محتوای خلاق شود. یک تحقیق جدید نشان میدهد بازیهای خشن کامپیوتری میتواند ضربات جبران ناپذیری از لحاظ روحی و جسمی به کودکان وارد کند.

که می توان به جوانمردی، مهر ورزی، احساس مسئولیت اشاره کرد. مبانی اشتقاق اصل خدامحوری را می توان در دو بعد جهان بینی و انسان شناختی خلاصه کرد. هرگز نمی توان حرکت های تربیتی را که منجر به اصلاح و تغییر رفتار در انسان می شوند بدون وجود انگیزه ای آشکار ترسیم کرد. کفر را فتنه نامیدهاند زیرا کفر منجر به هلاکت میشود همانگونه که فتنه منجر به هلاکت میشود. قلب و روان کودک بسان صفحه کاغذ سفیدى است که در دست نقاش چیره دست قرار گیرد، هر نقشى که روى آن ترسیم شود، تا آخر عمر صفحه، باقى مى ماند.

علی (ع) مى فرماید: «إنما قلب الحدث کالأرض الخالیة ما ألقى فیها من شىء قبلته؛ همانا دل جوان نورس، همچون زمین کشت نشده و بکر است، هر بذرى در آن بپاشند مى پذیرد.» (نهج البلاغه، ک31) بنابراین، جا دارد بگوییم که مغز کودک مانند فیلم عکاسى است، از آنچه مى بیند و مشاهده مى کند، عکس برمى دارد. اسلام، تنها به این قسمت اکتفا نکرده، در ایام باردارى و پس از وضع حمل با موشکافى شگفت آورى، تمام شؤون پرورش کودک را مد نظر قرار داده است، تا آن جا که به پدران دستور داده که براى فرزندان نام نیکى انتخاب نمایند، زیرا نام، خصوصا نامى که حاکى از بندگى کودک نسبت به خداى یکتا باشد، نشانه شخصیت و از نظر روانى اثر نیکى در روح کودک دارد.

مربیان کودک باید متوجه باشند که کودک یک انسان به تمام معنا واقعى است، چیزى از انسانیت کم ندارد، چیزى که هست انسانیت او در حال رشد و تکامل، در حال پیشرفت و پرورش است و مربى باید از ذخایر و سرمایه معنوى و فطرى او به تدریج بهره بردارى کند.یکى از اساسى ترین اصول تربیت، همان «احیاى شخصیت کودک» است; یعنى باید به طفل فهماند که تو یک انسان واقعى هستى، و سپس به صورت یک انسان کامل با او سخن گفت و مطالب علمى و اجتماعى، روش هاى صحیح و اخلاقى را در افق فکر او توضیح داد; به سخنان او به طور دقیق گوش داد و مانند یک انسان کامل به گفت و شنود پرداخت، دست از تشریح و توضیح و افهام برنداشت، تا آن جا که کودک حقیقت را بفهمد و باور کند.

با این که شخصیت انسان به عوامل گوناگونى بستگى دارد که هرکدام از آنها در سرنوشت انسان تأثیر به سزایى داشته و کاملا مؤثر مى باشد، مع الوصف تربیت هاى دوران کودکى در نظر دانشمندان، حائز اهمیت خاصى است و آن را «زیربناى زندگى» مى نامند. اندرزهایى که لقمان به فرزند خود داده و قرآن مجید آنها را به عنوان برنامه تربیتى در این سوره آورده است، همگى بر اساس ایجاد شخصیت در فرزند استوار است; همان اساسى که امام مجتبى (ع) از آن پیروى کرده، همان روشى که امروز در کشورهاى متمدن تعقیب مى شود.

بنابراین بچه به خاطر ترس و دلهره حتی از سایه اش و چیزهایی که ترس ندارند، می ترسد. دیگر آنطوری که هست. از طرف دیگر باز جای شک و تردید، نیست که عمل در تمام شئون و مراتبش دائرمدار «علم» بوده، با قوت و ضعف و با صلاح و فساد آن نسبت مستقیم دارد. اگر مردم آن روز، اسرار این تعالیم عالى را درنیافتند، امروز پیشرفت دانش، پرده از روى این مطلب برداشته است. او احساس تعلق به دیگران داشته و فکر می کند فرد مفیدی برای خانواده و اجتماع است.

فرمود: زن زیبایى که در خاندان بد و پلید به وجود آمده باشد.» (کنزالعمال، ج16، ص 300، ح44587) اسلام براى حالت آمیزش، آداب و وظایفى معین فرموده که مراقبت هر کدام، در سعادت و خوشبختى کودک تأثیر به سزایى دارد و بالأخص از آمیزش در حالت مستى به شدت جلوگیرى کرده است، زیرا کودکانى که در این حال نطفه آنها بسته مى شود، از عوارض عصبى درمان ناپذیر بى نصیب نیستند. برخی از حقوقدانان معتقداند که چون سرپرستی را زن وشوهر به توافق و اشتراک درخواست می کنند؛ بنابراین ولایت و نمایندگی قانونی هم به زن و شوهر سرپرست داده خواهد شد و هیچ امتیازی پدر و مادر ندارد و هر دو به اتفاق می بایستی در مورد سرنوشت طفل و مسائل مالی وی اتخاذ تصمیم نمایند.

آفرینش انسان و ترکیب وجودی او به گونهای است که میتواند از راهها و شیوههای گوناگون به پیشرفت و تعالی دست یابد و ابعاد وجودی خویش را گسترش و کمال بخشد. این تأثیر میتواند در بُعد منفی و یا در بُعد مثبت باشد.سه راه اساسی برای انتقال ارزشهای اخلاقی در مدارس وجود دارد: برنامة درسی رسمی، برنامه درسی پنهان، و تعاملات شخصی بین معلمان و دانشآموزان. اگر دانشمندان و روان شناسان، استادان آموزش و پرورش، برنامه هاى تربیتى خود را از دورانى شروع مى کنند که کودک چشم و گوش خود را باز کرده و در آستانه چیز فهمى قرار مى گیرد، ولى اسلام برنامه وسیع خود را براى تحقق یافتن سعادت کودک، پیش از انعقاد نطفه او آغاز مى نماید.

او برنامه تربیتى خود را با فطرى ترین مسائل که همان مسأله توحید و یکتاپرستى و بت شکنى است آغاز مى نماید. کلیدواژهها: تربیت، اخلاق، اصول، شیوهها، تربیت اخلاقی و برنامه درسی. نخستین پایه تربیت یک کودک در نظر او چه بوده و او برنامه خود را از کجا شروع مى کند و چگونه اساس را پى ریزى مى نماید. وقتی بچه زخمی یا دچار مصیبتی شد مادر شروع به نفرين کردن می کند و برسرو صورتش می زند. در مرحله بعد باید مواظب باشید ذائقه او توسط لذت های حرام و نامشروع ارضاء نشود، زیرا اگر کودک یا نوجوانی به طرف لذت های مادی شبیه لهو و لعب و خودآرایی و پول و شهوت و مانند آن جذب شد، سوق دادن او به لذت های معنوی کار بسیار سختی است.

به نظر آنان، تربیت باید به انسان در پیدا کردن آگاهی لازم و درست از خویش یاری برساند. در این فضا دو دیدگاه به چشم میخورد یک دیدگاه معتقد است احکام اخلاقی در عالم وجود دارند و عقل عملی آنها را کشف میکند. انسان اخلاقي كانت همچنين تكليف دارد، تكليفي كه از عقل عملي برآمده است و هر انساني را به يك سلسله بايدهايي ملزم مي كند. مؤمن در ماه رمضان با توکل به خداوند به تربیت خود می پردازد، به افزایش کارهای نیکش همت می گمارد، اعمال خود را محاسبه می کند و به سوی خداوند باز می گردد.

استفاده از قانون های درست می تواند کمک کند رفتارهای ناخواسته را کنار گذاشته و رفتارهایی که می خواهید بهتر شوند را بهبود دهید. قانون پنجم تربیت فرزند در اسلام: مسئولیت هایی کوچک برای این عضو خردسال مشخص کنید تا خود را بزرگ ببیند. برخى از پدران تصور مى کنند که مسؤولیت آنان فقط منحصر به تأمین نیازمندى هاى جسمانى کودک است و دیگر وظیفه اى ندارد، در صورتى که پرورش هاى اخلاقى و ایمانى، بزرگ ترین مسؤولیتى است که بر دوش آنها گذارده شده است و انجام دادن این مسؤولیت، ارزنده تر از تأمین حوایج مادى آنهاست.

و به همین شیوه بزرگ و به اصطلاح «مرد» میشوند! این کار به او هدف می دهد نه اینکه ناامید بوده و حس به درد نخور بودن پیدا کند. امام مجتبى (ع) چگونه مى خواهد فرزندان خود را تربیت کند. رسول اکرم (ص) فرمود: «المرأة الحسناء فى المنبت السوء؛ از «خضراء الدمن» (گیاهانى که در نقاط آلوده مى رویند) بپرهیزید! اسلام دستور مى دهد که کودک را پس از تولد با آب پاک و تمیزى شستشو دهند، و در گوش هاى او اذان و اقامه بگویند، تا گوش هاى او از روز نخستین با جمله هایى که حاکى از یگانگى خدا و رسالت نبى اکرم و دعوت به کارهاى نیک است، آشنا گردد.

اگر دانشمندان، امروز به اهمیت تربیت کودکان و راهنمایى رجال آینده کشور پى برده اند و با تشکیل جلسات و نوشتن کتاب ها و جزوه ها و نشان دادن فیلم هاى اخلاقى و علمى، گام هاى بلندى در این راه برداشته اند، رهبران عالى قدر اسلام و پیشوایان مذهبى ما، از چهارده قرن پیش با دادن دستورات لازم و ارشاد و راهنمایى هاى سودمند، و با پرورش کودکان و فرزندان نمونه، قدم مؤثرى در این راه برداشته اند. اسلام درباره پیوند زناشویى دستورات لازم و کافى دارد و در این باره به تمام جوانب توجه نموده و در انتخاب همسر به ریشه خانوادگى و شرافت موروثى، اهمیت فوق العاده داده است.

خداوند در آیه 13 سوره لقمان می فرماید: «وإذ قال لقمان لابنه وهو یعظه یا بنى لا تشرک بالله إن الشرک لظلم عظیم؛ به یاد آر زمانى را که لقمان به فرزند خود اندرز داد، و گفت: فرزندم! تحقیر کردن و عدم تشویق فرزند از جمله اعمال ناپسندی است که از بعضی والدین سر می زند، آنها فرزندشان را بسیار مسخره می کنند و اگر اشتباهی کردند، رسوایشان می کنند و هنگامی که فرزند صحبت می کند، او را ساکت می کنند. گام عملی: وقتی کودک شما مرتکب کار اشتباهی می شود به جای فریاد زدن و سرزنش کردن او، کودک را بغل کرده و بگویید ” من تو را می بخشم.

دیدگاهتان را بنویسید